Nobel Ḥa B́nh:
??c ??t-lai L?t-ma th? XIV - Tenzin Gyatso

Vietsciences - Làng ??u    25/10/2007

Nh?ng bài cùng tác gi?

Các b?n thân m?n,

Vào ngày 17 tháng 10 n?m 2007, t?ng th?ng Hoa ḱ George W Bush, thay m?t qu?c h?i ?ă trao t?ng cho ??c  ??t-lai L?t-ma gi?i thu?ng cao qúy nh?t c?a Hoa ḱ là  "Congressional Gold Medal Award" . Nhân d?p này, Ngài ?ă cho phép m?t Phái ?oàn Ph?t t?  Kim C??ng th?a  Vi?t Nam ???c di?n ki?n.  Nhân c? h?i này L? xin ???c b? xung và ?i?u ch?nh m?t s? thông tin m?i v? Ngài. S?p t?i, quy?n sách ???c Ngài kí t?ng và xu?t b?n l?n ??u t?i Vi?t Nam s? ???c phát hành v?i t?a ?? "T? ?i?u ??".

??c ??t-lai L?t-ma (Tây T?ng: taala'i blama, Pháp: Dalaï Lama, Anh: Dalai Lama)  th? 14 ???c r?t nhi?u ng??i trên th? gi?i ng??ng m? không ph?i ch? v́ Ngài m?t nhà lănh ??o c?a m?t tôn giáo hay m?t chính th? mà là v́ Ngài là m?t t?m g??ng kiên tŕ ??u tranh b?t b?o ??ng cho quy?n ??c l?p Tây T?ng và là m?t ng??i thi hành không m?t m?i trong su?t nhi?u th?p niên ?? m?u c?u h?nh phúc cho m?i tha nhân không phân bi?t tôn giáo s?c t?c và truy?n bá t? t??ng t? bi v? tha.  Ngài nh?n gi?i Nobel Hoà B́nh n?m 1989.

Trong khuôn kh? m?t bài báo, tác gi? bài vi?t không có tham v?ng tŕnh bày ??y ?? chi ti?t v? nhân v?t tôn giáo l?n này, ch? mong ?em l?i cho ng??i ??c m?t vài nét r?t s? l??c v? h́nh ?nh c?a m?t v? nhân ???ng t?i.

 L?u ư:  Các bài vi?t có liên quan ??n Ph?t giáo do tác gi? Làng ??u kh?i ??ng trên Internet cho phép ng??i ??c ???c t? do in l?i hay ph? bi?n nguyên v?n mà không có s? c?t xén ?? tránh gây ng? nh?n hi?u sai khi câu v?n ?ă b? ??a kh?i ng? c?nh.  Chân thành c?m t?.

 

Ph?t Giáo Tây T?ng và Truy?n Th?a ??t-Lai L?t-ma:

Khi nh?c ??n Tây T?ng th??ng s? g?i nh? cho ng??i ??c v? h́nh ?nh c?a m?t ??t n??c ??y màu s?c th?n bí huy?n ho?c.  M?t trong nh?ng nguyên do c?a s? ki?n này là v́ v? trí ??a lư và truy?n th?ng tôn giáo ??c s?c c?a x? Tây T?ng.

?ây là vùng ??t có ?? cao trung b́nh trên 4200m  thu?c v? dăy núi Hymalaya l?nh l?o ? gi?a ?n ?? và Trung Hoa. V?i v? tr? ??a lư hi?m tr?, măi ??n th? k? 18 x? Tây T?ng v?n c̣n t??ng ??i cô l?p so v?i th? gi?i bên ngoài và do ?ó ng??i dân b?n ??a có th? gi? ???c truy?n th?ng v?n hóa ??c thù riêng c?a vùng ??t này.   Do có ch?u ?nh h??ng c?a hai n?n v?n hóa ?n-Trung nên các phong t?c t?p quán s?ng c?a ng??i Tây T?ng x?a r?t ??c bi?t v?a pha tr?n s?c thái ?a th?n c?a Bà-la-môn giáo, Ph?t giáo t? ?n ?? và nhi?u t?p quán du nh?p t? Trung hoa.

Ph?n khác quan tr?ng h?n, ?ây là n?i mà h?n 99% ng??i dân ??u theo Ph?t giáo ??i Th?a, ??c bi?t là M?t tông hay c̣n g?i là Kim C??ng th?a.  V? tri?t lư th́ giáo lư Trung Quán truy?n l?i t? b? tát Long th? và các ?? t? c?a Ngài ???c xem nh? là c?t lơi giáo lư Ph?t giáo ? ?ây, nh?ng v?i m?t quan ?i?m th?c hành ??c thù. Ng??i theo b? phái Kim C??ng Th?a chú tr?ng hai khía c?nh tu h?c chính ?ó là Ph??ng Ti?n và Trí Hu?. Ph??ng ti?n tu h?c M?t tông là m?t trong nh?ng nét ??c ?áo mà không b? phái Ph?t giáo khác nào có ???c.  Bên trong M?t th?a c̣n có nhi?u b? phái nh?; t?u trung giáo lư có kho?ng 4 l?p nguyên lư c? b?n. L?p nguyên lư tu h?c cao nh?t ???c g?i là "M?t tông Du-già T?i Th??ng "  (Anuttarayogatantra). Nguyên lư này bao g?m c? các th?c hành thi?n ??nh s? d?ng nhi?u y?u t? tâm lư, nh? là vi?c h́nh t??ng hóa các kinh (m?ch) n?ng l?c c?a thân th?, các n?ng l?c luân chuy?n trong các kinh m?ch, 'các ǵ?t vi t?' vân vân.  Nh?ng y?u t? tâm lư này có tác ??ng khai m? các n?ng l?c ti?m tàng bên trong thân tâm nh?m giúp hành gi? tu h?c ???c nhanh h?n và tùy tr??ng h?p c̣n có th? ??t t?i m?t s? n?ng l?c siêu nhiên khác (nh? là n?ng l?c t? soi r?i ???c các ti?n ki?p).  M?t s? ph??ng ti?n khá n?i ti?ng c?a M?t tông ?ă ???c nhi?u ng??i bi?t ??n là: M?t chú (các th?n chú), Th? ?n (hay b?t ?n trên tay), và m?t k? thu?t ??c s?c ??y tính ngh? thu?t là M?n-?à-la.  ?? b?o ??m ???c s? tu h?c thành công và tránh các h?u qu? do vi?c tu t?p sai l?m, ph?n nhi?u các ph??ng ti?n tu h?c h?c này và nhi?u kinh v?n ??c thù ch? ???c truy?n d?y tr?c ti?p t? m?t ??i s?.  Tên g?i M?t tông có l? c?ng là do t? ?ây mà ra.  ?i?u này có th? là nguyên do chính t?o nên tính "huy?n bí" ? Tây T?ng.

Khi ?? c?p ??n vi?c th?c hành M?t tông, ??c ??t-lai L?t-ma 14, ng??i ???c xem có v? trí t?i cao trong Cách L? Phái,  giáo phái l?n nh?t thu?c M?t tông, ?ă nh?n m?nh hai ??c tính c? b?n nh?t c?a ??i th?a  (t? tác ph?m "T? Di?u ??" xu?t b?n n?m 1997 -- ch??ng ??o ?? - ph?n L? Tŕnh Kim C??ng th?a ):

"...trong t?t các các lo?i thi?n ??nh th́ ch́a khóa luôn luôn là ??t ???c b? ?? tâm và tr?c giác tính không a.  Thi?u hai nhân t? này, không có cái nào trong nh?ng ?i?u v?a k? có th? xem xét là các th?c hành Ph?t giáo.

 

Vùng tô màu vàng là lănh th? c?a n??c Tây T?ng tr??c ?ây


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

V? ??t-lai L?t-ma th? 13

 

Bây gi?, ta hăy chuy?n sang t́m hi?u s? l??c v? truy?n th?ng l?a ch?n các v? ??t-lai L?t-ma.  ? Tây T?ng các v? ??t-lai L?t-ma ???c tin là ??c Quán Th? Âm B? Tát  tái sinh ?? ?? chúng sinh. Theo t? ?i?n bách khoa m? b?ng Anh ng? (en.wikipedia.org) th́ ḍng tái sinh này ???c truy c?u là có t? 1931.  Các v? ??t-lai L?t-ma ??u thu?c v? tr??ng phái Ph?t giáo Gelug (Cách L? Phái)

K? t? khi có danh hi?u Ban-thi?n L?t-ma, th́ v? này gi? nhi?m v? phát hi?n hóa thân c?a ??c ??t-lai L?t-ma tái sinh, và ng??c l?i, ??c ??t-lai L?t-ma s? là ng??i quy?t ??nh l?a ch?n ai là v? Ban-thi?n L?t-ma (tái sinh) k? t?c.

S? là m?t thi?u sót n?u không gi?i thi?u s? l??c v? tr??ng phái c?a các v? ??t-lai L?t-ma.  Gelug hay c̣n g?i là Cách-l? phái ???c sáng l?p t? ngài Tsongkhapa (Tông-khách-ba  1357-1419) m?t ??i s? ng??i Tây T?ng ?ă nh?n m?nh nguyên lư ??i th?a v? t? bi vô l??ng.  Ngài ?ă k?t h?p s? giác ng? tr?c ti?p v? tính không  c?a hai v? B? tát Long Th? (th? k? th? 2) và  Nguy?t X?ng (th? k? th? 7) ?? gi?ng d?y v? giáo lí Trung Quán (Madhyamaka). Cách-l? phái phát tri?n ph??ng cách ?? giác ng? tính không thông qua thi?n ??nh và các ph??ng ti?n tu h?c quan tr?ng nh?t là k?t h?p thi?n ??nh v?i các th?c hành M?t tông nh? ?ă ?? c?p.

Ch? gelug có ngh?a là "tông phái c?a các hi?n nhân" trong khi ?ó ch? "Cách-l?" là cách ??c phiên âm c?a ch? "Gelug".

Ch? ??t-lai có g?c t? ti?ng Mông C? có ngh?a là bi?n l?n, ch? L?t-ma là ch? Tây T?ng dùng ?? ch? các ??o s?.  Ch? "??t-lai L?t-ma" ???c hi?u nh? là m?t ng??i có trí trí hu? sâu xa nh? bi?n. Danh hi?u này nguyên ???c Hoàng T? Mông C? phong cho ngài Sonam Gyatso trong n?m 1578 b , t?c là v? ??t-lai L?t-ma th? 3 tái sinh t? hai v? th? nh?t và th? nh́.

K? t? ??i ??t-lai L?t-ma th? 5, lúc ?ó tên là Losang Gyatso, ?ă ban danh hi?u Ban-thi?n L?t-ma cho ngài Lobsang Choekyi Gyaltsen. K? t? ?ó, danh hi?u này ???c các dành cho các hóa thân  tái sinh c?a v? Ban-thi?n L?t-ma tr??c ?ó. 

Ch? Ban-thi?n (Panchen) là ch? ghép b?i hai t? "Pandita" và "Chenpo".  Padita là ch? Ph?n có ngh?a là "h?c gi?" trong khi ch? "Chenpo" trong T?ng ng? có ngh?a là "v? ??i"

 

B?i C?nh L?ch S?  và Th?i Gian ? Tây T?ng: 

Ch? kư Dalaï Lama

N?m 1895 ??c ??t-Lai L?t-ma th? 13 n?m quy?n th? t?c , trong b?i c?nh c?a hai cu?c th? chi?n, n?m 1913 Tây T?ng tuyên b? ??c l?p. Ng??i Tây T?ng ?ă thành công trong vi?c ?ánh ?u?i quân Trung qu?c  trong n?m 1918. N??c Tây T?ng này ??ng tr??c m?t m?i nguy r?t l?n t? hai phía: Anh-?n và Trung Hoa. Ngài ??t-Lai L?t-ma th? 13 ?ă t́m cách gi? ???c tr?ng thái ??c l?p c?a Tây T?ng gi?a hai th? l?c này trong su?t 12 n?m k? t? 1918 (nh? vào m?t hi?p ??c mong manh kí v?i các lân bang) và Tây T?ng ?ă ??t ???c công nh?n c?a qu?c t?.  Vào n?m 1935 v? ??t-Lai L?t-ma th? 13 qua ??i khi mà hoàn c?nh ??t n??c ??ng tr??c các hi?m h?a l?n, và ngài ?ă ?? l?i m?t l?i tiên tri v? v?n m?nh c?a n??c Tây T?ng:

?i?u có th? x?y ra ngay t?i trung tâm c?a Tây T?ng, tôn giáo và n?i các có th? b? t?n công t? bên ngoài và bên trong. Ngo?i tr? chúng ta có th? b?o v? quê h??ng c?a chúng ta, các v? ??t-lai và Ban-thi?n L?c-ma, Cha và Con ... s? ph?i r?i b? không kèn tr?ng.  Các Chùa chi?n các s?, ni, ??t ?ai tài s?n c?a h? s? b? h?y ho?i ... nh?ng viên ch?c c?a qu?c gia s? th?y r?ng ??t n??c h? b? xâm chi?m và tài s?n c?a h? b? t?ch thu, và h? ho?c t? ḿnh ph?c v? cho k? thù hay lang thang trong quê nhà nh? nh?ng k? ?n mày.  M?i chúng sinh s? b? ch́m ng?p trong ?au kh? và s? hăi bao trùm.

Nhi?m v? l?n khi ??t-Lai L?t-ma th? 13 qua ??i cho chính quy?n Tây T?ng là ?i t́m hóa thân m?i c?a ngài t?c là ??c ??t-lai L?t-ma 14.

N?m 1935, phái ?oàn ?ă ??n h? Lhamo Lhatso ? Chokhorgyal cách th? ?ô Lhasa c?a TâyT?ng 90 d?m v? phía ?ông Nam. ?ây là h? linh thiên ??i v?i ng??i Tây T?ng, nhi?u s? ki?n t??ng lai có th? ??c th?y ? ?ây. Ngài nhi?p chính ?ă t́m ???c 3 ch? cái Tây t?ng là Ah, Ka, và Ma theo ?ó là ?nh c?a m?t ngôi chùa v?i nóc ng?c xanh bi?c và vàng và m?t ngôi nhà lát ?á màu lam.  ??n n?m 1937 ?oàn L?t-ma cao c?p và các ch?c s?c d??i s? lănh ??o c?a L?t-ma  Kewtsang Rinpoche tr? tŕ chùa Sera mang theo nh?ng s? ki?n ḱ bí th?y ???c t? h? n??c ??n Amdo và ?ă th?y ???c m?t n?i trùng h?p v?i các h́nh ?nh ḱ bí ?ó.  Ngài Kewsang Rinpoche ?ă gi? d?ng làm nh?ng ng??i h?u, ông ?eo m?t m?t tràng h?t c?a ??c ??t-lai L?t-ma 13 và chánh v?n pḥng Lobsang Tsewang gi? làm ng??i th? gi?.

Khi t?i n?i, m?t ??a bé hai tu?i trong ngôi nhà nh?n ra ???c xâu chu?i và yêu c?u tr? l?i cho bé. Ngài Kewsang Rinpoche ??ng ư nh?ng v?i ?i?u ki?n là ??a bé ?ó ph?i ?oán ???c ông là ai.  ??a bé ?ă tr? l?i "Sera aga", trong ngh?a c?a ti?ng ??a ph??ng là "m?t L?t-ma t? Sera".   Sau ?ó Rinpoche h?i tên ng??i ch?, ??a bé tr? l?i ?úng tên ông ta; và c̣n bi?t c? tên c?a ng??i h?u th?t s? c?a ông này.  Sau ?ó, ??a bé c?ng ?ă v??t qua hàng lo?t th? nghi?m trong ?ó bao g?m c? vi?c l?a ch?n ?úng các món ?? dùng cá nhân ?? l?i c?a ??c ??t-lai L?t-ma 13.  ??a bé ?ó chính là ngài ??t-lai L?t-ma 14. V?i các th? nghi?m ?ă ?? ?? tin ?ó chính là hóa thân c?a ??c ??t-lai L?t-ma 13 t?c là m?t ki?p tái sinh m?i c?a ??c Quán Th? Âm. Ngoài ra, các s? ki?n l?y t? h? Lhamo Lhatso c?ng ???c gi?i ?áp: ch? Ah có th? vi?t t?t cho Amdo, tên t?nh l?; Ka là t? ch? Kumbum, tên c?a các ngôi chùa l?n nh?t ? g?n ?ó; và Ka và ma là tên c?a chùa Karma Rolpai Dorje ? trên núi g?n ngôi làng.

??c ??t-lai L?t-ma 14 ra ??i ngày 6 tháng 7 n?m 1935 t?i ngôi làng nh? Taktser, phía ?ông Tây T?ng g?n biên gi?i Trung Hoa, trong m?t gia ?́nh nông dân b́nh th??ng v?i tên khi chào ??i là Lhamo Dhondup. M? ngài l?p gia th?t t? lúc 16 tu?i và sinh nhi?u con nh?ng ch? nuôi ???c 5 trai và 2 gái.  Ngài ???c t́m th?y khi m?i hai tu?i.

Ngài ???c ??t tên l?i sau ?ó là Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso -- ???c nhi?u m?nh danh nh? Thánh Nhân, Hào Quang Êm Di?u, T? bi, H? Pháp c?a ??c Tin, Bi?n c?a Trí Hu? hay ??n gi?n g?n ?ây là Kundun.

Ngài lên ngôi ngày 22 tháng 2 n?m 1940 lúc n?m tu?i.

T?i Lhasa, ngài ???c d?y nhi?u môn trong ?ó có Ph?n ng?, Y h?c và ch? y?u là Ph?t h?c.  Tuy nhiên, trong m?t tác ph?m, ngài ?ă t? thu?t r?ng thu? thi?u th?i là m?t ??a tr? r?t ṭ ṃ táy máy, yêu khoa h?c:

Vi?c th?y ???c t?m quan tr?ng to l?n c?a khoa h?c và vi?c công nh?n t? th? th?ng tr? không tránh ???c trong th? gi?i hi?n ??i ?ă làm thay ??i thái ?? c?a tôi m?t cách c? b?n t? vi?c ṭ ṃ sang m?t ki?u hành ??ng g?p rút.
...Tôi mu?n t́m hi?u khoa h?c v́ nó c?p cho tôi nh?ng l?nh v?c m?i ?? khám phá trong cu?c truy t́m cá nhân ?? t́m hi?u b?n ch?t c?a th?c t?i.

Theo l?i t? thu?t, th́ Ngài ?ă là m?t trong s? ít ng??i Tây T?ng r?t tr? bi?t t? mày ṃ tháo g? ?? l?p s?a các lo?i ??ng h? và nhi?u máy c? khí khác khi c̣n s?ng ? Tây T?ng.

Có l?, tinh th?n yêu khoa h?c này c?ng ?ă ?nh h??ng ??n nhi?u ho?t ??ng cho phép các nhà khoa h?c, v?t lư h?c, và th?n kinh h?c; tham gia các h?i th?o nghiên c?u v?i các thi?n s? ?ă ch?ng ng? cao thâm v? nh?ng l?nh v?c có liên quan ??n tri?t h?c Ph?t giáo, v? tr? quan và th?n kinh h?c sau này.

N?m 25 tu?i (1959) ngài ?ă hoàn t?t ???c tŕnh ?? Geshe Lharampa t?c là h?c v? ti?n s? Ph?t h?c.

Vào tháng 11 n?m 1950 ngài ???c cho phép ti?p t?c v? trí chính tr? c?a ḿnh nh? là ng??i ??ng ??u chính ph? ? Tây T?ng sau khi quân ??i Trung Qu?c l?n chi?m. ??n n?m 1954, ngài ??n B?c Kinh ?? t́m cách ?àm phán ḥa b́nh v?i các nhà lănh ??o C?ng S?n trong ?ó bao g?m c? ch? t?ch Trung Qu?c b?y gi? là Mao Tr?ch ?ông, Chu Ân Lai và ??ng Ti?u B́nh.  ??n n?m 1956, nhân d?p k? niêm 2500 Ph?t ??n, ngài ?ă có Nhi?u cu?c h?p v?i th? t??ng ?n ?? là Nehru và Th? t??ng Trung Qu?c Chu Ân Lai ?? bàn v? các ?i?u ki?n làm h? h?i Tây T?ng.

Các n? l?c ch?ng ??i c?a dân Tây T?ng ??i v?i s? chi?m ?óng c?a quân ??i Trung Qu?c ngày càng t?ng. Tháng 10 n?m 1959 t?i Lhasa ?ă x?y ra cu?c bi?u t́nh b?t b?o ??ng l?n nh?t trong l?ch s? Tây T?ng ?? ?̣i quy?n ??c l?p. K?t qu? là quân ??i Trung qu?c ?ă ?àn áp dă man cu?c bi?u t́nh này.T?ng c?ng t? lúc Trung Qu?c chi?m ?óng, ?ă có ??n hàng ch?c ngàn chùa chi?n b? tiêu hu? và r?t nhi?u di s?n quư liên quan t?i Ph?t giáo ? ?ây b? c??p phá nghiêm tr?ng và h?n 87,000 Ph?t t? Tây T?ng b? gi?t. Nh?ng hành ??ng ti?p theo c?a quân ??i Trung Qu?c có ch? ??u cho th?y h? mu?n gi?t ??c ??t-lai L?t-ma. 

Do ?ó, vào ngày 17 tháng 3 1958, Ngài ?ă quy?t ??nh ?ào thoát sang ?n ?? và cùng v?i h?n 80 ngàn ng??i Tây T?ng t? n?n h́nh thành m?t c?ng ??ng Tây T?ng t?i Dharamsala

 

 

Hành Tr?ng

T? m?t v? lănh ??o th? quy?n và là m?t v? lănh ??o tinh th?n cao nh?t c?a m?t giáo phái ngài tr? thành k? l?u vong. M?t n??c, nh?ng không m?t tinh th?n và Ngài th?c s? ho?t ??ng tích c?c, k? t? n?m 1960 ngài ?ă m? ??u nhi?u cu?c g?p g?, v?n ??ng, gi?ng d?y ? kh?p n?i v?i m?t tinh th?n hoàn toàn v? tha:

.., cu?c kh?ng ho?ng t?i trung tâm Tây T?ng bu?c tôi ?ào thoát kh?i quê nhà sang ?n ??, ?? d?n thân tr? thành t? n?n không có t? cách công dân.  ?i?u này v?n c̣n là t́nh tr?ng h?p l? c?a tôi.  Nh?ng m?t quy?n công dân t?i quê h??ng, tôi t́m th?y nó trong m?t ư ngh?a r?ng l?n h?n; tôi có th? th?c s? nói r?ng tôi là m?t công dân c?a hoàn v?.

Ho?t ??ng c?a Ngài có th? chia làm b?n l?nh v?c chính là:  Phát tri?n c?ng ??ng và ??u tranh cho quy?n ??c l?p c?a ng??i Tây T?ng và các ho?t ??ng th? quy?n; truy?n bá Ph?t giáo, các ph??ng pháp th?c hành Ph?t giáo và giáo d?c v? n?n n?p s?ng; và cu?i cùng là tham gia ho?t ??ng khoa h?c.

Trong lănh v?c th? nh?t. V?i t? cách lănh ??o qu?c gia Tây T?ng, Ngài ?ă kiên quy?t ??u tranh b?t b?o ??ng không m?t m?i ?? yêu sách nhà c?m quy?n Trung Hoa tr? l?i quy?n t? tr? cho ng??i Tây T?ng ??ng th?i ng?ng các ho?t ??ng phá h?y môi tr??ng s?ng và âm m?u ??ng hóa ng??i Tây T?ng. 

??i v?i c?ng ??ng l?u vong, ngay t? nh?ng ngày ??u, ư th?c ???c t?m quan tr?ng v? giáo d?c ngài ?ă cho ti?n hành xây d?ng tr??ng h?c các c?p bao g?m c? các ??i h?c. Riêng v? chính quy?n, Ngài ?ă cho thành l?p n?i các bao g?m các b? nh? Thông tin, Giáo d?c, Gia ?́nh, N?i an, Tôn giáo, và Kinh t?. ??ng th?i b?n hi?n pháp dân ch? c?ng ?ă ???c thông qua.

??n n?m 1967 l?n ??u tiên Ngài xu?t ngo?i sang Nh?t và Thái

Tháng 9 n?m 1973 ngài kh?i ??u cho nhi?u cu?c th?m vi?ng và v?n ??ng ? các n??c Tây Ph??ng bao g?m Ư, Th?y ?i?n, Ḥa Lan, B?, Ireland, Na Uy, Th?y s?, ?an M?ch, Anh, Tây ??c và Áo.

N?m 1987, tai Washington Hoa Ḱ, Ngài ?ă ?? xu?t ch??ng tŕnh hoà b́nh 5 ?i?m cho vùng ??t Tây T?ng bao g?m:

  1. Bi?n Tây T?ng thành m?t khu v?c ḥa b́nh.
  2. Ch?m d?t vi?c di dân Trung Hoa ?ang de d?a s? t?n t?i c?a dân t?c Tây T?ng
  3. Tôn tr?ng các quy?n dân ch?, t? do và quy?n làm ng??i c?a dân Tây T?ng
  4. Ph?c h?i và b?o v? môi sinh c?a Tây T?ng và ch?m d?t vi?c s? d?ng ??t Tây T?ng ?? s?n xu?t v? khí nguyên t? và b? ?? ph? th?i nguyên t? và
  5. Kh?i s? th??ng th?o ngay v? quy ch? t??ng lai c?a Tây T?ng và bang giao gi?a Tây T?ng v?i Trung Hoa.

N?m 1988 Ngài ??a ra ?? xu?t Strasbourg g?i t?i ngh? vi?n châu Âu nh?m tranh th? s? chú ư ?ng h? cho 5 ?i?m trên v? m?t Tây T?ng t? tr?.

N?m 1992 Kh?i ??ng thêm nh?ng b??c quan tr?ng cho m?t chính quy?n dân ch? bao g?m tr?c ti?p ??u phi?u cho H?i ??ng b? tr??ng b?i  Ngh? vi?n và thành l?p ngành t? pháp.

N?m 2001 Cu?c b?u c? tr?c ti?p ??u tiên trong l?ch s? c?a Tây T?ng ?? ch?n th? t??ng (senior minister)

Trong hai lănh v?c truy?n bá Ph?t Pháp và giáo d?c:  Ngài là ng??i ho?t ??ng r?t m?nh trong lănh v?c truy?n bá Ph?t giáo ??c bi?t là giáo lư ??i th?a và Trung Quán tông.  ?úng v?i m?nh danh hi?n thân c?a ḷng t? bi, trong h?u h?t các bu?i thuy?t gi?ng, tinh th?n t? ái, bao dung luôn luôn ???c ngài nh?n m?nh nhi?u l?n.  Ngài ?ă ??n h?n 62 qu?c gia, có m?t ? t?t c? các l?c ??a, g?p g? nhi?u chính khách c?ng nh? các nhà lănh ??o tôn giáo, xă h?i và k? c? các khoa h?c gia ?? nói v? chuy?n này.  N?u nh́n vào l?ch làm vi?c c?a ngài th́ h?t h?n 70% th?i l??ng là dành cho thuy?t Pháp và gi?ng d?y Ph?t h?c và thi?n ??nh. Bên c?nh các ?? tài v? Ph?t h?c ng??i ??c c̣n có th? t́m t́m th?y nhi?u ch?c m?t sách, có ??ng tên Ngài, ch? d?y v? cách s?ng vu?n t?i h?nh phúc.   Trong s? hàng tr?m m?t sách mà Ngài làm tác gi? hay ??ng tác gi? (mà ph?n nhi?u trong chúng là do các ?? t? hay các tác gi? khác ghi l?i qua ph?ng v?n hay ?àm tho?i v?i Ngài).  Riêng Ngài có gi? b?n quy?n c?a h?n 72 t?a sách, có nhi?u quy?n tr? thành sách bán ch?y nh?t (the best selling book). Ngoài ra,  ng??i ta c̣n t́m th?y s? l??ng không nh? các d?ng sách b?ng âm thanh và h́nh ?nh.  R?t nhi?u trong các sách d?ng này là tr?c ti?p thu l?i t? các bu?i thuy?t gi?ng c?a Ngài. ?i?u này cho th?y n?ng  khi?u s? ph?m c?a ??c ??t-lai L?t-ma. N?u ng??i ta có d?p tham gia m?t khoá tu h?c ng?n h?n tr?c ti?p t? Ngài s? nh?n th?y phong cách ??c tr?ng h?n nhiên, hóm h?nh, tho?i mái ???c l?ng vào trong khuôn kh? hi?u bi?t sâu s?c v? c? Ph?t h?c l?n tinh th?n l?c quan.  Vi?c giáo d?c ??o ??c và truy?n bá Ph?t giáo ch?c ch?n là m?t trong các nhi?m v? chính y?u mà Ngài ?? ra.

??i v?i Khoa h?c:  Nhi?u ng??i có th? s? r?t ng?c nhiên khi mà m?t lănh t? tôn giáo l?i có th? tham gia h? tr? các nghiên c?u khoa h?c. 

Thât v?y, nh?n th?y t?m quan tr?ng c?ng nh? s? t??ng t? gi?a Ph?t h?c và khoa h?c, ??c ??t-lai L?t-ma là nhà ho?t ??ng tôn giáo ??u tiên trên th? gi?i ?ă không ng?n ng?i có các ho?t ??ng h? tr? tr?c ti?p các nghiên c?u khoa h?c ??t bi?t là trong lănh v?c th?n kinh h?c và thiên v?n hoc:

V?i ?nh h??ng ngày càng l?n c?a khoa h?c lên ??i s?ng c?a chúng ta, tôn giáo và tinh th?n càng có m?t vai tṛ v? ??i h?n nh?c nh? ta v? b?n ch?t con ng??i.  Không có mâu thu?n gi?a hai ph??ng di?n này.  M?i ph??ng di?n cho ta các hi?u bi?t th?u su?t vào ph??ng di?n c̣n l?i.  C? khoa h?c l?n các gi?ng hu?n c?a Ph?t ??u d?y b?o ta v? s? th?ng nh?t c?a v?n v?t.

Ch? c?n dùng Google, ng??i ??c có th? ?? dàng ki?m nh?n l?i các ho?t ??ng c?a ngài trong l?nh v?c này. c  ?ă có l?n Ngài phát bi?u r?ng n?u không ph?i là m?t nhà s? th́ Ngài s? thích tr? thành m?t k? s?.  Trong quá tŕnh ho?t ??ng, ngài ?ă có nhi?u liên h? m?t thi?t v?i các nhà khoa h?c các nhà v?t lư ti?ng t?m và các nhà th?n kinh h?c. Ngài tin r?ng khoa h?c  và Ph?t h?c chia s? nhau cùng m?t ??i t??ng ?ó là ph?c v? nhân sinh và t?o ra s? hi?u bi?t t??ng t?n h?n v? th? gi?i.

Nhi?u tác ph?m và di?n thuy?t c?a Ngài có n?i dung liên h? t?i khoa h?c và Ph?t h?c hay s? d?ng các k?t qu? nghiên c?u khoa h?c ?? làm v?t li?u cho các gi?ng hu?n v? Ph?t h?c. ???c bi?t ngài c?ng có nhi?u ?? t? ?ă xu?t gia xu?t thân t? các nhà khoa h?c.

Trong n?m 1987 trong bài gi?ng v? "Gánh N?ng c?a Ch? Ngh?a Ng? V?c" nhà thiên v?n n?i ti?ng Carl Sagan ?ă phát bi?u:

Trong khoa h?c th??ng có lúc các nhà khoa h?c b?o r?ng, 'Anh bi?t là anh tranh lu?n r?t tài; ư ki?n c?a tôi là m?t sai l?m,' và sau ?ó h? li?n thay ??i l?p tr??ng và anh ch?ng bao gi? nghe l?i ???c cái ư ki?n ?ó n?a.  H? th?c s? làm v?y. Nó không th??ng x?y ra nh? nên có, b?i v́ các nhà khoa h?c là con ng??i  và s? thay ??i ?ôi khi r?t ?au ??n. Nh?ng ?i?u ?ó x?y ra hàng ngày. Tôi không th? nh? n?i l?n cu?i cùng nh?ng ?i?u t??ng t? x?y ra hay không trong chính tr??ng và tôn giáo

Tuy nhiên, ?i?u này có l? không c̣n ?úng ít nh?t là ??i v?i tôn giáo Ph?t giáo.  Không ch? h? tr? h?p tác ??n thu?n v?i khoa h?c, mà Ngài c̣n ch?ng t? m?t tinh th?n khách quan tôn tr?ng các k?t qu? nghiên c?u khoa h?c ?úng ??n. Trong quy?n "V? Tr? Trong M?t ??n Nguyên T?" mà tác gi? chính là ??c ??t-lai L?t-ma có vi?t:

N?u phân tích khoa h?c ?ă bi?u th? ???c m?t cách thuy?t ph?c r?ng nh?ng lu?n ?i?m nào ?ó trong Ph?t giáo là sai, th́ chúng ta ph?i ch?p nh?n khám phá ?ó c?a khoa h?c và t? b? các lu?n ?i?m (Ph?t giáo) ?ó

T? nh?ng n?m ??u c?a th?p niên 1980, Ngài ?ă có nhi?u n? l?c ?? ?àm tho?i và trao ??i quan ?i?m gi?a khoa h?c và Ph?t h?c. Ngay chính t?i Dharamsala, n?i Ngài s?ng và làm vi?c, các nhà khoa h?c th??ng ???c m?i ??n ?? tham d? các bu?i th?o lu?n và di?n thuy?t v? nh?ng v?n ?? t??ng quan. Ngài c?ng ?ă dành nhi?u th́ gi? vi?n du ??n các ??i h?c l?n ? kh?p n?i ?? tham kh?o, tham quan, th?o lu?n và di?n thuy?t v? các ?? tài Ph?t h?c liên quan ??n khoa h?c ??ng th?i kêu g?i gi?i nghiên c?u ? các ??i h?c tham gia nghiên c?u sâu h?n v? các ?? tài liên quan nh?t là v? th?n kinh h?c.

 

S?ng và Cách hành s?:

Theo giáo s? Eric Sharp thu?c ??i h?c Sydney, Úc th́ ??c ??t-lai L?t-ma là m?t trong ba v? nhân ng??i châu Á c?a th? k? 20 (hai ng??i kia là Rabindranath Tagore (1861-1941), Mah?tma Gandhi (1869-1948)).  Và trong s? tháng t? n?m 2005, t?p chí TIME ?ă x?p ngài vào trong danh m?c c?a 100 ng??i có t?m vóc ?nh h??ng nh?t.

M?c dù r?t n?i ti?ng và ???c nhi?u tri?u ng??i yêu m?n, Ngài v?n t? miêu t? ḿnh nh? là "m?t nhà s? b́nh th??ng".  Tính b́nh d? khiêm t?n c?a Ngài không ch? th? hi?n qua hành ??ng lúc gi?ng d?y, lúc ti?p xúc v?i các nhân v?t cao c?p, hay lúc vi?t mà ngay c? trong phong cách.  Khi c̣n ? Lhasa, m?i khi có khó kh?n h? tr?ng, Ngài ?ă không ng?n ng?i trao ??i ư ki?n v?i ngay chính nh?ng ng??i làm ph?c d?ch cho Hoàng cung, ?i?u này khó có th? t́m ???c ? b?t b?t ḱ m?t nguyên th? qu?c gia nào khác. ??i v?i ngài, không có s? phân bi?t giàu nghèo sang hèn hay ?i? v? th?p cao, Ngài có th? b?t chuy?n ngay l?p t?c v?i m?t ng??i l? mà không c?n ph?i qua các th? t?c xă giao khách sáo.

Ngài làm ???c các vi?c ?ó là v́ ḷng t? bi vô l??ng mà ngài th??ng quán chi?u hay gi?ng d?y:

Ḷng t? bi chân th?t không nên thiên v?.  N?u ch? c?m th?y g?n g?i v?i các b?n ḿnh, và không c?m th?y v?i nh?ng k? thù c?a ḿnh; hay khi ??i v?i vô s? ng??i mà cá nhân ta không h? quen bi?t th́ ta l?i h??ng t?i nh?ng ai không khác bi?t v?i ta th́ ḷng t? b́ này ch? là m?t ph?n và có tính thiên v?.
..., ḷng t? bi chân th?t d?a trên s? nh?n bi?t r?ng ng??i khác có quy?n ?? h?nh phúc nh? chính b?n, và do ?ó, ngay c? k? thù c?ng là m?t con ng??i có cùng m?t mong ??c và có quy?n ?? ???c h?nh phúc nh? b?n.  M?t ư th?c quan tâm ???c phát tri?n trên s? s? này ta g?i là t? bi; nó r?ng m? ??n m?i ng??i, b?t k? ?ng x? c?a ng??i ?ó h??ng v? b?n là thù ??ch hay thân thi?n.

Ḷng t? bi này không ch? có ??i v?i con ng??i mà Ngài c̣n m? r?ng cho m?i sinh gi?i h?u t́nh và cho các th? h? mai sau:

Ḥa b́nh và sinh t?n c?a cu?c s?ng trên trái ??t nh? chúng ta bi?t b? ?e d?a  b?i các hành vi thi?u s? t? giác vào các giá tr? nhân ??o c?a con ng??i.  S? h?y ho?i môi tr??ng và tài nguyên thiên nhiên ??n t? s? thi?u hi?u bi?t, tham lam, và thi?u tôn tr?ng các v?t th? s?ng khác trên trái ??t.

Khi s?ng c̣n hôm nay, ta ph?i xét t?i các th? h? t??ng lai: m?t môi tr??ng trong s?ch là m?t quy?n nh? các nhân quy?n khác.  Do ?ó, m?t ph?n trách nhi?m c?a chúng ta ??i v?i nh?ng ng??i khác là b?o ??m r?ng th? gi?i ma ta ?ang tr?i qua là lành m?nh, n?u không th? lành m?nh h?n cái (th? gi?i) mà chúng ta t́m ???c ? ?ó.

Ch? tr??ng "Trung ??o" và Truy?n Th?ng Nalanda

M?c dù ???c nhi?u ng??i xem là m?t Ph?t t? c?a truy?n th?ng Cách L? (Gelug) nh?ng ??c ??t-lai L?t-ma ???c tu h?c v?i các ??i s? cao c?p nh?t c?a t?t c? các b? phái Ph?t giáo l?n có m?t ? Tây T?ng c?ng nh? ???c truy?n th? l?i toàn b? c?n b?n giáo lư c?a các b? phái khác nh? Ti?u th?a và ??i th?a.  V? câu h?i ??c  ??t-lai L?t-ma ???c ?ào t?o và hành ??o thu?c v? b? phái nào th́ Ngài ?ă không ng?n ng?i cho bi?t r?ng Ngài thu?c v? "truy?n th?ng Nalanda". 

C?ng xin nh?c l?i Nalanda là m?t trong các tr??ng ??i h?c c? ??u tiên c?a th? gi?i chuyên gi?ng d?y Ph?t h?c t?i ?n t?n t?i t? n?m 450 ??n n?m 1193 m?i b? tiêu h?y b?i quân ??i H?i giáo. Chính t?i ??i h?c này, nhi?u v? ??i s? có t?m ?nh h??ng r?t l?n v?i Ph?t giáo ??i th?a thu?c Trung Quán tông và Duy Th?c tông ?ă ???c ?ào t?o trong ?ó ph?i k? t?i:

  • Thánh gi? Long th?, ng??i ???c xem là kh?i x??ng c?a tri?t lư Trung ??o mà ngày nay tr? thành tri?t lư tr? c?t c?a ??i th?a
  • S? Thánh Thiên
  • S? Atisa, v? ??i s? này ?ă mang giáo pháp t? Nalanda sang truy?n d?y t?i Tây T?ng
  • S? Vô Tr??c,  ng??i ???c xem là sáng l?p ra Duy th?c tông
  • S? Nguy?t X?ng
  • S? H? Pháp,
  • S? Pháp X?ng
  • ...

Trong các khoá gi?ng Ngài th??ng nh?c nh? r?ng: Vi?c tu h?c c?a hành gi? ?̣i h?i ph?i k?t h?p các giáo pháp c?a Nguyên Th?y, ??i th?a và Kim C??ng th?a m?i có hi?u qu? t?t.

Ngoài ra, ngay c? trong chính sách ?̣i h?i quy?n t? tr? chân th?t cho ng??i Tây T?ng, Ngài c?ng g?i ?ó là "chinh sách trung ??o". T?c là không ?̣i h?i m?t Tây T?ng ??c l?p mà ch? yêu c?u m?t Tây T?ng t? tri th?c s? bên trong lănh th? Trung Hoa.

Các Gi?i Th??ng

17 tháng 10 n?m 2007, t?ng th?ng Hoa ḱ George W Bush, thay m?t qu?c h?i ?ă trao t?ng cho ??c  ??t-lai L?t-ma gi?i thu?ng cao quư nh?t c?a Hoa ḱ là  "Congressional Gold Medal Award"

Gi?i Nobel Hoà B́nh  vào n?m 1989

 

Có l? Ngài là m?t trong nh?ng nhân v?t ???c nhi?u t?ng th??ng nh?t th? gi?i. H?n 80 gi?i th??ng hay b?ng t??ng l?, b?ng c?p danh d? t? các vi?n ??i h?c cho ??n c?p qu?c gia qu?c t? t? kho?ng h?n 30 n??c ?ă trao t?ng cho ngài. 

Trong ?ó, bao g?m c? gi?i Nobel Hoà B́nh  vào n?m 1989. ?? nói v? c?ng hi?n c?a Ngài, ch?c không ǵ t?t h?n là d?n l?i l?i t? ?y Ban trao gi?i:

?y Ban mu?n nh?n m?nh m?t s? th?t là ngài ??t-lai L?t-ma trong trong công cu?c ??u tranh ?? gi?i phóng Tây T?ng không m?t m?i ?ă ch?ng l?i vi?c s? d?ng b?o l?c. Thay vào ?ó ngài kêu g?i các gi?i pháp ḥa b́nh d?a trên c? s? khoan dung và tôn tr?ng l?n nhau ?? t? ?ó b?o v? l?ch s? và tài s?n con ng??i.
??c ??t-lai L?t-ma ?ă phát tri?n tri?t lư c?a Ngài v? ḥa b́nh t? s? kính tr?ng v? ??i ??i v?i t?t c? chúng sinh và trên nguyên t?c tinh th?n trách nhi?m ph? d?ng bao g?m toàn th? nhân lo?i c?ng nh? thiên nhiên.
Ư ki?n c?a ?y Ban cho r?ng ??c ??t-lai L?t-ma ??n v?i tính cách xây d?ng và v?i nh?ng ?? xu?t nh́n v? phía tr??c cho gi?i pháp v? các xung ??t qu?c t?, các khó kh?n v? nhân quy?n, và các v?n ?? v? môi tr??ng toàn c?u.

M?i ?ây, Ngài c?ng ?ă nh?n ???c gi?i th??ng cao quư nh?t Hoa ḱ  "Congressional Gold Medal Award"  th́ bà Nancy Pelosi ch? t?ch H? vi?n Hoa ḱ c?ng ?ă l?p l?i nh?ng ?i?u mà nhi?u chính ph?, nhân v?t cao c?p ?ă nh?c l?i tinh th?n Ph?t giáo c?a Ngài::

"Ngài ?ă dùng c??ng v? c?a ḿnh ?? ?? cao trí hu?, t? bi, và b?t b?o ??ng nh? là m?t gi?i pháp -- không ch? ? Tây T?ng - mà cho c? các xung ??t khác c?a th? gi?i"

 

Tác Ph?m Chính:

Tính ??n nay ?ă có trên 72 tác ph?m các lo?i, do chính ngài t? tay vi?t ho?c do ?? t? ghi chép l?i t? nh?ng bài gi?ng. ?áng chú ư trong s? tác ph?m này là:
  1. M? Hu? Nhăn (The opening of the Wisdom eye, xu?t b?n n?m 1972);
  2. Ph?t giáo Tây T?ng (The Buddhism of Tibet, xb n?m 1975);
  3. Bi?n c?a Trí Hu? (Ocean of Wisdom, xb tháng 2 n?m 1990);
  4. Dalai Lama: Chính sách c?a Ḷng T? (The Dalai Lama: A Policy of Kindness, xb n?m 1990);
  5. T? do n?i l?u ??y (Free in Exile, xb n?m 1991);
  6. Ư ngh?a c?a cu?c s?ng (The meaning of Life, xb n?m 1992);
  7. Tia sáng trong bóng ?êm (Flash of Lightning in the Dark of Night, xb n?m 1994);
  8. Cu?c ??i tho?i v? trách nhi?m chung và giáo d?c (Dialogues on Universal Responsibility and Education, xb n?m 1995);
  9. S?c m?nh c?a ḷng t? bi (The power of compassion, xb n?m 1995);
  10. Con ???ng giác ng? (The Path of Enlightenment, xb n?m 1995);
  11. B?o l?c và Ḷng t? bi-S?c m?nh c?a Ph?t giáo (Violence and Compassion/ Power of Buddhism, xb n?m 1995);
  12. Ch?a lành c?n th?nh n?: S?c m?nh c?a s? kiên nh?n t? cách nh́n c?a Ph?t t? (Healing Anger: The Power of Patience from a Buddhist Perspective, xb tháng 3 n?m 1997);
  13. T? Di?u ?? (The Four Noble Truths, xb n?m 1998);
  14. Ngh? thu?t h?nh phúc (The art of Happiness, xb n?m 1998);
  15. Th?i luân ?át-??c-la (KALACHAKRA TANTRA, Xb 1999);
  16. Ư Ngh?a cu?c cu?c s?ng (THE MEANING OF LIFE, Xb 1999);
  17. Khoa h?c Tâm Linh, Cu?c ??i tho?i ?ông-Tây (MIND SCIENCE, An East-West Dialogue, xb 1999);
  18. Ng?, m? và ch?t, m?t cu?c khám phá c?a Tâm th?c (SLEEPING, DREAMING, AND DYING, An Exploration of Consciousness, Xb 1999);
  19. Th? gi?i Ph?t giáo Tây T?ng, khái quát v? tri?t lư và th?c hành (THE WORLD OF TIBETAN BUDDHISM, An Overview of Its Philosophy and Practice, Xb 1999);
  20. ??o ??c Thiên Niên Ki M?i (Ethics for the new millennium, xb tháng 8 n?m 1999);
  21. Ngh? Thu?t c?a H?nh Phúc: S? tay cho cu?c s?ng (The Art of Happiness: A Handbook for Living, xb tháng 9 n?m 1999);
  22. Trí Hu? Lu?n (The Dalai Lama's Book of Wisdom, xb tháng 4 n?m 2000);
  23. Bi?n ??i Tâm (Transforming the Mind, xb tháng 5 n?m 2000);
  24. Các Giai ?o?n c?a Thi?n ??nh (Stages of Meditation, xb tháng 3 n?m 2001);
  25. Con ???ng d?n t?i cu?c s?ng ??y ư nghiă (How to Practice : The Way to a Meaningful Life, xb tháng 5 n?m 2001)
  26. Tâm h?n r?ng m?: Th?c Hành T? bi trong cu?c s?ng hàng ngày (An Open Heart: Practicing Compassion in Everyday Life, xb tháng 9 n?m 2001);
  27. Lu?n v? T? Bi và Bác Ái (The Dalai Lama's Book of Love and Compassion, xb tháng 10 n?m 2001);
  28. Nh?ng l?i Khuyên c?a Thích-Ca-Mâu-Ni (Advice from Buddha Shakyamuni, xb tháng 7 n?m 2002);
  29. C?t T?y c?a H?nh Phúc: Sách H??ng D?n cho Cách S?ng (The Essence of Happiness: A Guidebook for Living xb tháng 7 n?m 2002);
  30. ???ng D?n t?i s? Yên T?nh: Trí hu? hàng ngày (The Path to Tranquility: Daily Wisdom , xb tháng 8 n?m 2002);
  31. T?nh Th?c Lu?n (The Dalai Lama's Book of Awakening, xb tháng 2 n?m 2003);
  32. Ngh? Thu?t c?a H?nh Phúc trong Công Vi?c (The Art of Happiness at Work, xb tháng 8 n?m 2005);
  33. V? Tr? Trong M?t Nguyên T? : S? H?i T? c?a Khoa H?c và Tâm Linh (The Universe in a Single Atom: The Convergence of Science and Spirituality, xb tháng 9 n?m 2005);
  34. ?? Th?y ???c Th?c S? Chính Ḿnh (How to See Yourself As You Really Are, xb tháng 12 n?m 2006);

 

T??ng Lai:

Có ng??i th?c m?c v? v?n ?? tái sinh c?a chính ngài ??t-lai L?t-ma.  ?? có ???c m?t cái nh́n khách quan c?n theo dơi l?i l?ch s?.  N?m 1968, ngài Ban-thi?n L?c-ma th? 10 b? Trung Qu?c b?t và sau ?ó ch?t th́nh ĺnh không rơ nguyên do t?i Shigate Trung Qu?c. Sau ?ó, theo truy?n th?ng ??c ??t-lai L?t-ma ?ă ch?ng nh?n Gedhun Choekyi Nyima là Ban-thi?n th? 11 vào tháng 5 n?m 1995 nh? là v? Ban-thi?n tái sinh, nh?ng sau ?ó, ngài Ban-thi?n m?i ?ă b? Trung Qu?c b?t ?i và thông báo r?ng ?? b?o ??m "an toàn cá nhân" ng??i này và không ti?t l? tung tích cho ??n nay. Chính quy?n Trung Qu?c c?ng t? ư xác nh?n m?t ng??i khác lên làm Ban-thi?n L?t-ma. ?i?u này cho th?y ư ??nh c?a chính ph? Trung Qu?c là s? dùng Ban-thi?n L?t-ma riêng c?a ḿnh ?? t́m cách l?a ch?n m?t ??t-lai L?t-ma 15 trong t??ng lai.

Ngài ??t-lai L?t-ma th? 14 ?ă l?p l?i tuyên b? r?ng s? không bao gi? tái sinh n?i trong lănh th? ch?u s? ki?m soát c?a C?ng Hoà Nhân Dân Trung Hoa mà ?ôi l?n Ngài g?i ư là có th? s? tr? thành ??t-lai L?t-ma cu?i cùng b?ng cách không tái sinh n?a. M?c dù v?y, Ngài c?ng có nói r?ng m?c tiêu c?a nh?ng l?n tái sinh là ?? ti?p t?c công vi?c ch?a hoàn thành và n?u nh? là hoàn c?nh c?a Tây T?ng v?n không thay ??i, th́ có l? r?ng Ngài s? tái sinh ?? hoàn t?t công vi?c ?ó.

Trong tháng 7 n?m 2007, chính quy?n Trung Qu?c m?t l?n n?a mu?n kh?ng ??nh quy?n l?c c?a ḿnh trong vi?c ??nh ?o?t m?t nhà lănh ??o Ph?t giáo trong t??ng lai ?ă kí s?c l?nh r?ng "t?t c? các ??t-lai L?t-ma tái sinh ph?i ???c chính ph? Trung Hoa chu?n y" !!!!

Tuy nhiên,  khi ???c h?i  v? c? ch? truy?n th?a ??t-lai L?t-ma  th́ Ngài ?ă nhi?u l?n tr?c ti?p nh?c l?i r?ng:  C? ch? ??t-lai L?t-ma hoàn toàn do chính ph? Tây T?ng quy?t ??nh và Ngài c?ng cho bi?t thêm là c? ch? này th?c s? h?u hi?u cho ??t n??c Tây T?ng trong l?ch s?.

 

K?t Lu?n:

Có l? l?i k?t lu?n t?t nh?t là hăy ?? cho ??c gi? t? t́m ??n v?i các di?n thuy?t các bài gi?ng mà Ngài ?ă c?ng hi?n cho nhân lo?i. d  Nh?ng ca ng?i hay phê phán s? b?ng th?a n?u nh? các l?i l? ?ó không d?a trên m?t c? s? ch?ng nghi?m th?c t?.

Sau ?ây là nh?ng tâm nguy?n c?a ngài ??ng trên trang WEB c?a v?n pḥng ??c ??t-lai L?t-ma:

Th? nh?t, trên m?c ?? con ng??i, ?? cao các giá tr? nhân b?n nh? t? bi, h? xă, dung th?, khoan hoà và t? ch?.  M?i ng??i ??u nh? nhau. T?t c? chúng ta ??u mong c?u h?nh phúc và không mu?n ?au kh?.  Ngay c? nh?ng ai không tin tôn giáo c?ng ch?p nh?n t?m quan tr?ng c?a các giá tr? nhân b?n trong vi?c làm cho cu?c s?ng h? h?nh phúc h?n.  Ngài cho nh?ng giá tr? này nh? là ??o ??c tr??ng t?n.  Ngài c̣n nguy?n ?? th?o lu?n v? t?m quan tr?ng c?a các giá tr? này và s? chia s? v?i m?i ng??i mà ngài g?p g?.

Th? hai, trên m?c ?? c?a m?t ng??i hành ??o, Ngài ?? cao s? hài hoà tôn giáo và hi?u bi?t l?n nhau gi?a các truy?n th?ng tôn giáo chính. M?c cho các khác bi?t v? tri?t lư, t?t c? các tôn giáo chính trên th? gi?i có cùng m?t n?ng l?c ?? t?o ra nh?ng con ng??i t?t ??p.  Do ?ó, vi?c t?t c? tôn giáo tôn tr?ng và công nh?n giá tr? c?a truy?n th?ng c?a tôn giáo khác là ?i?u quan y?u.  M?t s? th?t là, m?i tôn giáo ???c quan tâm liên quan ??n t?ng cá nhân . M?c dù v?y, ??i v?i t?ng th? c?ng ??ng, nhi?u chân lư, nhi?u tôn giáo là c?n thi?t.

Th? ba,  Ngài là m?t ng??i Tây T?ng và mang danh hi?u "??t-lai L?t-ma".  Ng??i Tây T?ng ??t ḷng tin vào Ngài. Do ?ó, s? nguy?n th? ba h??ng v? v?n ?? Tây T?ng.  Ngài có m?t tr?ng trách ?? hành ??ng nh? là ng??i phát ngôn cho t? do c?a ng??i Tây T?ng trong khó kh?n giành l?y công b?ng c?a h?.  Nguy?n ??c th? ba này s? không c̣n t?n t?i m?t khi gi?i pháp l?i ích l?n nhau ??t ???c gi?a ng??i Tây T?ng và Trung Hoa.

M?c dù v?y, Ngài s? thi hành hai nguy?n ??c ??u cho ??n h?i th? cu?i cùng

Tác gi? bài vi?t này xin trân tr?ng kính g?i ??n ??c ??t-lai L?t-ma ḷng c?m t? v? các công lao mà Ngài ?ă ?óng góp cho n?n giáo d?c ??o ??c c?a nhân lo?i ??c bi?t là công ??c khu?ch tr??ng Ph?t giáo ? các n??c tiên ti?n và ngay c? m? r?ng Ph?t h?c vào trong gi?i nghiên c?u khoa h?c.

Chú thích

(a) ? ?ây B? ?? Tâm ???c hi?u nh? là tâm th?c c?a nh?ng ng??i có Quy Y Ph?t-Pháp-T?ng và t? nguy?n hành tŕ theo B? tát ??o v?i ḷng t? bi vô l??ng. Tính không m?t cách r?t s? l??c ?ó chính là b?n ch?t ?úng c?a v?t ch?t và tâm th?c; tính không ???c phát tri?n và nh?n m?nh nhi?u trong ??i Th?a và ng??i khai m? l?n nh?t các lu?n gi?ng v? tính không là ngài Long Th?.

(b) Tác gi? bài vi?t d?a theo tài li?u chính th?c b?ng Anh ng? c?a chính ph? Tây T?ng L?u vong http://www.tibet.com/PL/nov29c.html.  ? ?ây có s? khác bi?t v?i bài vi?t v? "??t-l?i L?t-ma" trong t? ?i?n Bách Khoa m? b?ng ti?ng Vi?t vi.wikipedia.org. Xin ??c gi? t? t́m hi?u thêm

(c) Hăy dùng t? khoá Dalai Lama science.

(d) Trang http://lamrim.com/index2.html và http://www.dalailamafoundation.org/members/en/xivVideo.jsp có ??ng l?i nhi?u bài gi?ng thu tr?c ti?p (và d?ch Anh ng?) t? ??c Dalai Lama

Kèm theo bài vi?t có ?o?n phim ng?n khi ??c ??t-lai L?t-ma ??n ?n ?? :

http://youtube.com/watch?v=CGHS_T-4geY&mode=related&search=

Tài Li?u Tham Kh?o:

  • "The Four Noble Truths" --His Holiness The Dalai Lama 1997.  HarperCollins Publishers Ltd (19 Jan 1998). ISBN 0722535503
  • "The Buddhist Handbook"  -- John Snelling 1991.  Barn&Noble.  ISBN 0760710287
  • "The Dalai Lamas" -- Jitendra Pant (text).  Roli and Janssen BV 2002. ISBN 8174361901
  • The Goverment of Tibet in Exile (http://www.tibet.com/DL/discovery.html) -- The artice:  His Holiness The Dalai Lama including many subtitle articles
  • "The Universe in a Single Atom: The Convergence of Science and Spirituality". Broadway (September 13, 2005).  ISBN  076792066X
  • The Office of His Holiness the Dalai Lama (http://dalailama.com/)  --the articles: From Birth to Exile, Chronology of Events, Awards and Honors, schedule 
  • en.wikipedia.org -- the articles: Gelug, Tsongkhapa
  • vi.wikipedia.org -- the articles: ??t-l?i L?t-ma, Cách L?, L?ch s? Tây T?ng, ??ng-châu Gia-m?c-th?

??ng ngày 5/7/2007

C?p nh?t ngày 8/8/2007 và 25/10/2007

 

 http://vietsciences.free.fr , http://vietsciences.org  Làng ??u